---
title: "Tesla, Huawei, Starbucks: ba cách vào thị trường nước ngoài"
description: "So sánh Tesla ở Thượng Hải, Huawei ở Thái Lan và Starbucks ở Úc theo quy mô cam kết vốn, bước đi trước và chi phí rút, kèm ba câu hỏi cho chủ doanh nghiệp."
url: "https://staging.khoi.co.uk/blog/tesla-huawei-starbucks-ba-cach-vao"
lang: vi
author: "Lê Quốc Khôi"
date: 2026-11-03
updated: 2026-11-03
topics: ["Chiến lược & lãnh đạo"]
tags: ["Phương thức thâm nhập", "Rút khỏi thị trường", "Tesla", "Huawei", "Starbucks"]
---

# Tesla Thượng Hải, Huawei Thái Lan, Starbucks Úc: ba cỡ cam kết vốn

## Tóm tắt nhanh

- Tesla động thổ nhà máy Thượng Hải ngày 7/1/2019 với vốn hơn 50 tỷ nhân dân tệ (7 tỷ USD), công suất 500.000 xe mỗi năm so với 245.240 xe cả hãng giao năm 2018 (Xinhua, 2019).
- Ngày 11/11/2020, Huawei Technologies Thailand công bố kế hoạch đầu tư 700 triệu baht (khoảng 23 triệu USD) cho trung tâm dữ liệu thứ ba, bằng tổng vốn hai trung tâm trước theo cách Xinhua viết (Xinhua, 2020).
- Tháng 8/2008 Starbucks đóng 61 cửa hàng tự quản ở Úc, còn 23; chi phí tái cơ cấu 16,9 triệu USD, trong đó 11,6 triệu là thoát hợp đồng thuê (Starbucks Corporation, 2008). BBC nêu ít nhất ba cách giải thích nguyên nhân, không cách nào được đo (BBC News, 2008).
- Bảng hình thức thâm nhập của thư viện không phân biệt được ba hãng [Các hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài](https://staging.khoi.co.uk/framework/market-entry-modes). Điều phân biệt là quy mô và thứ tự các bước vốn, theo cách đọc của tôi.
- Chuỗi trà sữa ở phần cuối là giả định, do tôi bịa.

Ngày 7/1/2019, Tesla động thổ nhà máy ở Thượng Hải. Ngày 11/11/2020, Huawei Technologies Thailand công bố kế hoạch trung tâm dữ liệu thứ ba ở Thái Lan. Tháng 8/2008, Starbucks đóng 61 cửa hàng ở Úc. Cả ba đều đầu tư tại chỗ, nhưng số tiền đặt xuống mỗi bước và cái giá khi rút khác nhau xa. Các nguồn là tin báo, báo cáo và thông cáo của chính doanh nghiệp: bài đo được quy mô, không đo được hiệu quả.

## Ba hãng này nằm ở đâu trên bảng hình thức thâm nhập?

Tesla và Starbucks nằm cùng một cột: công ty con do chính hãng sở hữu toàn bộ. Huawei là đầu tư trực tiếp của công ty con tại chỗ. Bảng vì thế không phân biệt được họ.

Xinhua viết Tesla là hãng đầu tiên hưởng chính sách mới cho phép hãng ô tô nước ngoài lập công ty con sở hữu toàn bộ ở Trung Quốc (Xinhua, 2019). Báo cáo năm tài chính 2008 ghi Starbucks vẫn giữ hoạt động sở hữu toàn bộ ở Úc, với 23 cửa hàng tự quản (Starbucks Corporation, 2008). Với Huawei, Xinhua nêu số vốn của Huawei Technologies Thailand nhưng không nói tỷ lệ sở hữu (Xinhua, 2020), nên tôi không xếp vào cột nào.

Framework [các hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài](https://staging.khoi.co.uk/framework/market-entry-modes) xếp công ty con sở hữu toàn bộ ở mức kiểm soát, vốn cam kết và rủi ro vốn đều cao, theo xu hướng giáo trình, không phải số đo. Bảng đầy đủ nằm ở bài [chọn cách vào thị trường nước ngoài](https://staging.khoi.co.uk/blog/phuong-thuc-tham-nhap-thi-truong), ca mua lại ở Đức ở bài [Walmart ở Đức](https://staging.khoi.co.uk/blog/walmart-o-duc-thich-nghi-sai). Bài này đi hướng khác: ba hoá đơn.

> **Hình:** (compare) Tổng hợp của tác giả từ Xinhua (2019; 2020), Huawei (2017), Starbucks (2008) và BBC (2008). Số liệu giữ nguyên theo nguồn.

```json
{
  "type": "compare",
  "columns": ["Tesla, Thượng Hải", "Huawei, Thái Lan", "Starbucks, Úc"],
  "rows": [
    { "label": "Cách vào theo nguồn", "cells": ["Công ty con sở hữu toàn bộ, xây nhà máy mới", "Công ty con tại Thái Lan đầu tư trung tâm dữ liệu; nguồn không nêu tỷ lệ sở hữu", "Hoạt động sở hữu toàn bộ, cửa hàng tự quản"] },
    { "label": "Quy mô nguồn nêu", "cells": ["Hơn 50 tỷ nhân dân tệ (7 tỷ USD), công suất 500.000 xe/năm", "700 triệu baht (23 triệu USD) cho trung tâm thứ ba", "87 cửa hàng tự quản ngày 30/9/2007"] },
    { "label": "Bước đi trước", "cells": ["Bán xe, mạng sạc, trung tâm R&D ở Bắc Kinh (10/2018)", "Trung tâm dữ liệu 2018 và 2019; OpenLab Bangkok có trước 12/2017", "Bán ở Úc tám năm (BBC)"] },
    { "label": "Nguồn nói gì về kết cục", "cells": ["Chỉ có tin ngày động thổ", "Chỉ có tin công bố kế hoạch", "Đóng 61 cửa hàng, còn 23; chi phí tái cơ cấu 16,9 triệu USD"] }
  ]
}
```

## Tesla đặt cược một nhà máy: bao nhiêu tiền, và đã làm gì trước đó?

Hơn 50 tỷ nhân dân tệ, tức 7 tỷ USD, theo Xinhua, và là dự án sản xuất vốn nước ngoài lớn nhất trong lịch sử Thượng Hải. Công suất của nhà máy là 500.000 xe mỗi năm, trong khi cả năm 2018 Tesla giao 245.240 xe trên toàn cầu (Xinhua, 2019). Công suất của riêng nhà máy này hơn gấp đôi doanh số cả hãng năm đó, theo phép tính của tôi. Công suất chưa phải doanh số.

Cú đặt cược đó không phải bước đầu. Model 3 đã bán ở Trung Quốc giá 500.000 đến 560.000 nhân dân tệ (khoảng 72.980 đến 81.738 USD). Tesla xây hơn 1.500 trạm Supercharging và 1.850 điểm Destination Charging trong sáu năm, và mở trung tâm R&D hải ngoại đầu tiên ở Bắc Kinh tháng 10/2018 (Xinhua, 2019). Bước 7 tỷ USD vì vậy đến sau sáu năm xây mạng sạc. Bản tin không nói Tesla coi đó là chuỗi bước tăng dần; đó là cách đọc của tôi.

Thực đơn còn do luật vẽ. Cùng bản tin, BMW đã công bố sẽ nâng cổ phần ở liên doanh BMW Brilliance tại Thẩm Dương từ 50% lên 75% và gia hạn hợp tác thêm 22 năm đến 2040, còn quy tắc duyệt liên doanh ô tô sắp chuyển sang chỉ đăng ký từ 10/1 (Xinhua, 2019). Cùng lúc Tesla được vào bằng 100% vốn, đường liên doanh vẫn mở và đang dễ đi hơn.

Cỡ cam kết này hợp nếu bạn đã có khách ở đó và đủ vốn đặt một lần. Không hợp nếu chưa biết khách trả bao nhiêu, vì công suất dựng trước doanh số là chi phí cố định. Đó là suy luận của tôi. Nguồn dừng ở ngày động thổ; xem thêm ca [Tesla ở Thượng Hải](https://staging.khoi.co.uk/case/tesla-shanghai-gigafactory).

## Huawei ở Thái Lan: cam kết theo từng trung tâm dữ liệu

Bước hãng công bố mới nhất là 700 triệu baht, khoảng 23 triệu USD, cho trung tâm dữ liệu thứ ba năm 2021. Theo Xinhua, số này bằng tổng vốn của trung tâm đầu tiên (Hành lang Kinh tế phía Đông, 2018) và trung tâm thứ hai (Bangkok, 2019) (Xinhua, 2020). So với 7 tỷ USD của Tesla, đó là cỡ một phần ba trăm.

Hãng gắn bước này với chương trình của nước chủ nhà. Giám đốc điều hành Abel Deng nhắc Thái Lan 4.0, các phiên đấu giá giấy phép 5G tháng 2 và kỳ vọng kinh tế số đóng góp 30% GDP năm 2030 (Xinhua, 2020). Đó là lời của một giám đốc trong họp báo của hãng, không phải đánh giá độc lập.

Kiểu từng bước này cũng thấy ở Ai Cập. Theo thông cáo tháng 12/2017, OpenLab Cairo chạy như một đơn vị R&D khoảng một năm rồi mới mở chính thức cho khách, diện tích khoảng 400 m². Thông cáo liệt kê Bangkok trong bảy OpenLab có trước Cairo (Huawei, 2017), tức trước cả trung tâm dữ liệu đầu tiên ở Thái Lan. Mô hình [Uppsala](https://staging.khoi.co.uk/framework/uppsala-model) tập trung vào tích luỹ dần kiến thức thị trường nước ngoài và cam kết tăng dần (Johanson và Vahlne, 1977). Chuỗi lab rồi từng trung tâm dữ liệu khớp mô tả đó, dù không nguồn nào nói Huawei chủ ý theo mô hình này.

Cái được là mỗi bước đủ nhỏ để dừng. Cái giá là chậm hơn, và mỗi bước vẫn có chi phí cố định riêng. Xem thêm ca [trung tâm dữ liệu ở Thái Lan](https://staging.khoi.co.uk/case/huawei-thailand-data-centre) và ca [OpenLab Cairo](https://staging.khoi.co.uk/case/huawei-egypt-openlab).

## Starbucks ở Úc: từ 87 cửa hàng xuống 23, và nguyên nhân vẫn để ngỏ

Hãng đóng 61 cửa hàng tự quản trong quý IV năm tài chính 2008. Bảng cửa hàng của báo cáo ghi Úc có 87 cửa hàng ngày 30/9/2007 và 23 ngày 28/9/2008, tức giảm ròng 64, nhiều hơn 61; tôi không thấy báo cáo giải thích phần chênh (Starbucks Corporation, 2008). BBC ngày 4/8/2008 đếm 61 trên 85 cửa hàng sau tám năm (BBC News, 2008). Hai mốc đếm khác ngày, nên tôi không đối chiếu được 85 với 87.

Rút khỏi mạng cửa hàng tự quản tốn gì? Chi phí tái cơ cấu 16,9 triệu USD gồm 1,5 triệu tổn thất tài sản, 11,6 triệu thoát hợp đồng thuê và 3,8 triệu trợ cấp thôi việc (Starbucks Corporation, 2008). Khoản thuê chiếm khoảng bảy phần mười. Đó là số kế toán ghi lúc đóng cửa, không phải tổng tiền hãng mất ở Úc trong tám năm. Cũng báo cáo ấy cho thấy một lựa chọn khác: New Zealand có 43 cửa hàng cấp phép, Nhật 814, còn Úc không được nêu tên trong danh sách cấp phép. Starbucks viết rằng đối tác cấp phép giúp tiếp cận mặt bằng tốt và hiểu thị trường (Starbucks Corporation, 2008). Nguồn không nói cấp phép có cứu được Úc hay không.

Nguyên nhân thì các nguồn không thống nhất:

| Ai nói | Điều họ nói | Loại bằng chứng |
|:--|:--|:--|
| Michael Edwardson, nhà tâm lý tiêu dùng (BBC) | Chuỗi "maybe too standardised" | Ý kiến một chuyên gia |
| John Roberts, ĐH New South Wales (BBC) | Hãng muốn vừa là cửa hàng toàn cầu vừa là cửa hàng địa phương, định vị ông gọi là "slightly schizophrenic" | Ý kiến một người ở trường đại học |
| "Các nhà phân tích" không nêu tên (BBC) | Mở rộng quá nhanh, nợ quá nhiều | Không có số liệu trong bài |
| Ban quản lý Starbucks (BBC) | Do cửa hàng kém hiệu quả; tập trung ba thành phố lớn | Lời tự nhận của hãng |
| Báo cáo năm tài chính 2008 | Đóng cửa để xử lý khó khăn riêng của thị trường Úc | Không có chi tiết thêm |

Hai nhận xét đầu dùng cùng hai trục của [lưới hội nhập toàn cầu và đáp ứng địa phương](https://staging.khoi.co.uk/framework/integration-responsiveness-grid) nhưng không dẫn tới cùng kết luận: một bên nói quá chuẩn hoá, một bên nói muốn vừa toàn cầu vừa địa phương. Tôi không chọn cách giải thích nào, vì không nguồn nào đo từng nguyên nhân. Xem thêm ca [Starbucks rút lui khỏi Úc](https://staging.khoi.co.uk/case/starbucks-australia).

## Bước đầu của bạn nên lớn cỡ nào? Ba câu hỏi rút từ ba ca

Hỏi ba câu trước khi ký cam kết đầu tiên. Đây là suy luận của tôi từ ba ca, chưa kiểm bằng dữ liệu doanh nghiệp Việt.

| Câu hỏi | Ca gợi ý | Việc nên làm |
|:--|:--|:--|
| Luật cho bạn những cách vào nào? | Tesla và BMW cùng ở Trung Quốc năm 2019 | Hỏi luật sư địa phương về giới hạn sở hữu vốn nước ngoài trong ngành |
| Bước nhỏ nhất bạn mất được mà nhà vẫn ổn là gì? | Huawei: lab, rồi từng trung tâm dữ liệu | Chia kế hoạch thành bước, ghi sẵn điều kiện dừng hoặc đi tiếp |
| Khoản nào vẫn chạy sau khi bạn dừng? | Starbucks: thoát hợp đồng thuê chiếm 11,6 trong 16,9 triệu USD | Đàm phán thời hạn thuê và điều khoản thoát trước khi mở |

Ví dụ giả định, do tôi bịa: một chuỗi 20 quán trà sữa ở TP.HCM muốn vào Sydney. Mở 10 quán cùng lúc là ký 10 hợp đồng thuê, mỗi hợp đồng là một khoản vẫn chạy khi ngừng. Mở 2 quán, thuê ngắn, rồi quyết định sau một số tháng ghi sẵn là mua thông tin trước khi mua mặt bằng. Cách thứ hai hợp nếu bạn chưa rõ khách trả bao nhiêu; không hợp nếu mặt bằng tốt sắp mất.

## Đào sâu: tôi đã đọc gì, chưa đọc gì?

Tôi đọc toàn văn bản tin Xinhua về Tesla (qua trang của chính quyền Phố Đông), bản tin Xinhua về Huawei (qua China Daily), bài BBC năm 2008 và thông cáo Huawei năm 2017. Với "báo cáo năm tài chính 2008" của Starbucks trong thư viện, tôi đọc Form 10-K cho năm tài chính kết thúc 28/9/2008, nộp Uỷ ban Chứng khoán Mỹ ngày 24/11/2008 ([toàn văn trên EDGAR](https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/829224/000095013408021134/v50316e10vk.htm)), không so với báo cáo gửi cổ đông và không ghi số trang vì là bản HTML.

Với Johanson và Vahlne (1977) tôi chỉ đọc phần tóm tắt. Hai framework là bản tóm tắt trong thư viện; tôi không đọc các sách chúng dẫn.

Ba chỗ tôi chưa chắc. Một, câu của Xinhua về Huawei có thể đọc là "bằng tổng vốn hai trung tâm trước" (cách tôi đọc) hoặc "bằng vốn của từng trung tâm". Hai, "gấp đôi" và "một phần ba trăm" là phép tính của tôi từ số liệu trong tin. Ba, năm đó Starbucks còn kế hoạch đóng khoảng 600 cửa hàng ở Mỹ (Starbucks Corporation, 2008), nên tôi không tách được ảnh hưởng chung khỏi ảnh hưởng riêng của Úc.

## Câu hỏi thường gặp

### Công ty con 100% vốn khác liên doanh ở đâu, và Tesla ở Thượng Hải thuộc loại nào?

Theo thuật ngữ của thư viện, liên doanh là hai bên lập một tổ chức mới chung để chia sẻ chi phí, rủi ro và chuyên môn, còn công ty con 100% vốn là công ty mẹ sở hữu toàn bộ chi nhánh nước ngoài: kiểm soát tối đa nhưng cần vốn lớn. Nhà máy Thượng Hải thuộc loại thứ hai, vì Xinhua viết Tesla là hãng đầu tiên hưởng chính sách mới cho phép hãng ô tô nước ngoài lập công ty con sở hữu toàn bộ. Cùng bản tin cho biết BMW đã công bố sẽ nâng cổ phần ở liên doanh BMW Brilliance từ 50% lên 75% (Xinhua, 2019).

### Vì sao Starbucks đóng 61 cửa hàng ở Úc?

Các nguồn tôi đọc chưa cho một nguyên nhân duy nhất. BBC dẫn một nhà tâm lý tiêu dùng nói chuỗi "maybe too standardised", một người ở ĐH New South Wales nói hãng muốn vừa là cửa hàng toàn cầu vừa là cửa hàng địa phương, và các nhà phân tích nói mở rộng quá nhanh, nợ quá nhiều (BBC News, 2008). Báo cáo của Starbucks chỉ nói đóng cửa để xử lý khó khăn riêng của thị trường Úc (Starbucks Corporation, 2008). Không nguồn nào đo từng yếu tố, nên coi đó là giả thuyết.

### Starbucks có rút hẳn khỏi Úc không?

Năm 2008 thì không. Báo cáo năm tài chính 2008 ghi hãng giữ 23 cửa hàng tự quản tại Úc ở thời điểm 28/9/2008, và BBC nói hãng tập trung vào Sydney, Melbourne và Brisbane (Starbucks Corporation, 2008; BBC News, 2008). Tôi không có nguồn nào về tình hình sau năm đó, nên bài không nói gì về hiện nay.

### Chia đầu tư thành nhiều bước có luôn an toàn hơn một bước lớn không?

Không luôn. Mô hình Uppsala mô tả việc tích luỹ dần kiến thức về thị trường nước ngoài và tăng cam kết từng chút (Johanson và Vahlne, 1977). Tesla lại bỏ hơn 50 tỷ nhân dân tệ vào một nhà máy, dù đã xây mạng sạc ở Trung Quốc sáu năm trước đó (Xinhua, 2019). Đi từng bước giữ khoản mất ở mức nhỏ nhưng chậm hơn; một bước lớn nhanh hơn, và sai thì mất nhiều hơn. Các nguồn không so sánh kết quả của hai cách.

## Tài liệu tham khảo

- BBC News (2008) *Shunned Starbucks in Aussie exit (4 August 2008)*. BBC News. Available at: http://news.bbc.co.uk/2/hi/7540480.stm.
- Huawei (2017) *Huawei announces new OpenLab in Cairo to build ICT ecosystem in Northern Africa (11 December 2017)*. Available at: https://www.huawei.com/en/news/2017/12/huawei-new-openlab-cairo.
- Johanson, J. and Vahlne, J.-E. (1977) ‘The internationalization process of the firm: a model of knowledge development and increasing foreign market commitments’, *Journal of International Business Studies*, 8(1), pp. 23–32. https://doi.org/10.1057/palgrave.jibs.8490676
- Starbucks Corporation (2008) *Fiscal 2008 annual report*. Seattle: Starbucks Corporation.
- Xinhua (2019) *Report on the groundbreaking of Tesla's Shanghai factory (7 January 2019)*. Shanghai Pudong government English site. Available at: https://english.pudong.gov.cn/2019-01/08/c_314114.htm.
- Xinhua (2020) *Report on Huawei Technologies Thailand's plan for a third data centre (12 November 2020)*. China Daily. Available at: http://global.chinadaily.com.cn/a/202011/12/WS5facc67aa31024ad0ba93ae9.html.

---

Bản HTML chuẩn: https://staging.khoi.co.uk/blog/tesla-huawei-starbucks-ba-cach-vao