Lập kịch bản khi chính sách rẽ nhiều hướng: ví dụ HarmonyOS

Ngày 23/11/2024, Reuters đưa tin Huawei đặt mục tiêu 100.000 ứng dụng cho hệ điều hành HarmonyOS trong 6 đến 12 tháng tới, khi hãng có hơn 15.000 ứng dụng (Reuters, 2024). Với giám đốc sản phẩm của một studio ứng dụng ở Việt Nam, tin đó thu lại thành câu hỏi gần hơn: có nên dành một phần ngân sách kỹ thuật cho hệ sinh thái thứ hai không? Câu trả lời treo vào thứ studio không kiểm soát được: các hạn chế đối với Huawei sẽ nới, giữ hay siết. Studio là nhân vật giả định, mọi con số của nó do tôi đặt ra. Huawei chỉ là bối cảnh công khai; bài không nói gì về kế hoạch nội bộ của hãng. Ca đầy đủ ở Huawei và HarmonyOS.

Khi chính sách rẽ ba hướng, vì sao không dùng ba mức tốt, trung bình, xấu?

Vì ba nhánh của một quyết định chính sách khác nhau về cấu trúc thị trường, không chỉ về độ lớn. Khung lập kịch bản ghi đúng lỗi này: biến kịch bản thành "tốt, xấu, trung bình", trong khi chúng nên khác nhau về cấu trúc. Bài Một con số hay nhiều kịch bản? đã đi qua sáu bước và ma trận hai trục; bài này chỉ lấy một trục.

Động lực lấy từ ô Political của PESTLE, với lời nhắc của khung: chọn một yếu tố và chỉ ra vì sao nó quyết định, bằng bằng chứng từ ngoài công ty. Bằng chứng nằm trong bài Reuters. Huawei ra mắt Harmony tháng 8/2019, ba tháng sau khi Washington đặt hãng dưới các hạn chế thương mại, và hệ điều hành ra đời sau khi các lệnh trừng phạt cắt hỗ trợ Android của Google. Xu Zhijun, người Reuters gọi là chủ tịch Huawei, nói hãng buộc phải đẩy nhanh việc làm hệ điều hành riêng, và một hệ điều hành sẽ vô giá trị nếu không ai dùng (Reuters, 2024). Theo cách đọc của tôi, hướng chính sách vì thế quyết định hệ sinh thái thứ hai có cần nhà phát triển bên ngoài hay không. Cùng bài ghi tổng thống đắc cử Mỹ khi ấy doạ cứng rắn hơn với Trung Quốc (tính đến tháng 11/2024).

Câu hỏi chính của studio: 18 tháng tới nên chi bao nhiêu để hỗ trợ HarmonyOS? Studio giả định có 400.000 người dùng hoạt động hằng tháng trên Android và iOS, 5% (20.000 người) dùng thiết bị Huawei.

Ba nhánh kể ba câu chuyện khác nhau thế nào?

Mỗi nhánh đổi một thứ khác trong thị trường của studio. Cột cuối là giá trị giả định của kênh HarmonyOS: doanh thu ròng studio thu qua kênh này trong ba năm, trước khi trừ chi phí xây dựng.

Nhánh "Siết" không nhất thiết là lệnh cấm, và hai ví dụ công khai cho thấy điều đó. Tháng 6/2020, Singapore duyệt cuối cùng cho hai mạng 5G độc lập: Singtel nói chuyện với Ericsson, liên doanh StarHub và M1 chọn Nokia. CNBC viết Huawei thua hai hãng này ở các mạng chính nhưng có thể còn tham gia hệ sinh thái rộng hơn với vai trò nhỏ đi. Bộ trưởng Singapore nói nước này không loại riêng nhà cung cấp nào; bài cũng ghi Mỹ đã thúc giục đồng minh loại Huawei khỏi 5G (Choudhury, 2020). Tháng 11/2020, Xinhua tường thuật Huawei Technologies Thailand công bố 700 triệu baht (23 triệu USD) cho trung tâm dữ liệu thứ ba năm 2021 (Xinhua, 2020). Hai nước, hai kết cục khác cho Huawei trong cùng một năm; bài về Thái Lan không nhắc áp lực nào từ Mỹ. Cả hai nằm ngoài ngành ứng dụng và không nói gì về Việt Nam; tôi chỉ dùng chúng để nhắc rằng một nhánh chính trị có thể hiện ra dưới dạng vai trò thu hẹp.

Quyết định nào tốt ở mọi nhánh, quyết định nào chỉ là canh bạc?

Bước thử chiến lược của khung hỏi đúng câu này. Ba nhãn dưới đây là cách tôi mở rộng câu hỏi đó, không phải thuật ngữ của Wack hay Schoemaker. Không hối tiếc: có lãi ở mọi nhánh. Canh bạc: chỉ có lãi ở một nhánh. Giữ ngỏ: rẻ, và mua quyền chọn tiếp khi đã biết thêm.

Quyết định thứ nhất, tách lớp logic dùng chung khỏi giao diện từng nền tảng, tốn 250 triệu đồng. Giả định: nó tiết kiệm 400 triệu đồng bảo trì trong ba năm bất kể nhánh nào, nên lãi ròng 150 triệu đồng ở cả ba nhánh. Đó là ứng viên không hối tiếc, nhưng kết luận treo vào giả định tiết kiệm, và studio phải kiểm bằng mã nguồn của mình.

Với kênh HarmonyOS, bốn lựa chọn loại trừ nhau. Số trong bảng là lãi ròng ba năm (triệu đồng): giá trị kênh nhân phần giành được, trừ chi phí. Bản thử giành 25% giá trị kênh. Bản thử rồi nâng cấp đạt đủ muộn sáu tháng, mất giả định 10% doanh thu nhánh. "Hối tiếc" là kết quả của lựa chọn tốt nhất ở nhánh đó trừ kết quả của lựa chọn này, lấy mức cao nhất; cách đo này do tôi thêm vào.

Kiểm một dòng: bản đầy đủ ở nhánh "Giữ nguyên" là 1.400 trừ 900, được +500; bản thử rồi nâng cấp là 1.400 × 0,9 = 1.260 trừ 900, được +360, kém làm ngay 140. Làm ngay là canh bạc vào nhánh "Giữ nguyên". Không làm gì cũng là canh bạc, vào việc kênh ít giá trị. Phương án cuối giữ ngỏ lựa chọn: trả phí 50 ở nhánh xấu nhất, bỏ lỡ 140 nếu nhánh giữa tới.

Hợp nếu chưa ai chỉ ra được nhánh sẽ tới và vốn đã chi khó thu hồi. Không hợp nếu bạn tin chắc vào một nhánh, hoặc bản đầy đủ chỉ tốn vài tuần công.

Tín hiệu nào cho biết nhánh nào đang tới?

Tín hiệu tốt đọc được từ ngoài, có ngày tháng, và gắn trước với một việc sẽ làm. Cột việc làm và ngưỡng ở dòng cuối là giả định.

Lưu ý: OpenLab Cairo phục vụ khách doanh nghiệp, không phải chương trình HarmonyOS, nên chỉ là mẫu cho cách Huawei dựng mạng đối tác.

Khi nào cách làm này không hợp, và giới hạn của nó là gì?

Không hợp khi quyết định nhỏ hoặc rút lại được: cứ thử và đo, không cần ba câu chuyện. Còn hai giới hạn.

Thứ nhất, kịch bản chỉ bao được thứ nhóm nghĩ tới. Đây là suy luận của tôi, các phần công khai tôi đọc không bàn điều này. Ba nhánh của studio xoay quanh một chính sách của Mỹ; chính sách của Việt Nam, thái độ của hai kho ứng dụng lớn hay một cú sốc chưa ai gọi tên đều không có ô nào.

Thứ hai, một động lực bỏ qua tương tác với động lực khác. Nhánh "Siết" khác nhau tuỳ hệ sinh thái Huawei tăng nhanh hay chững lại, mà bảng trên coi cả hai như nhau. Khi động lực thứ hai đủ lớn, hãy trở lại ma trận hai trục.

Đào sâu: tôi đã đọc gì, chưa đọc gì?

Với Wack (1985), tôi chỉ đọc phần giới thiệu công khai của bài trên Harvard Business Review số tháng 9 (phần còn lại sau tường trả phí): sai số dự báo tới thường hơn từ đầu thập niên 1970. Với Schoemaker (1995), tôi chỉ đọc phần tóm tắt của MIT Sloan Management Review: kịch bản bù cho hai lỗi quen thuộc, quá tự tin và nhìn hẹp. Nên tôi không biết hai bài có bàn việc phân loại quyết định theo nhánh hay không, và không gán cho họ ba nhóm ở trên.

Đường dẫn Reuters của thư viện (qua Yahoo Finance) trả lỗi 429 khi tôi mở, nên tôi đọc toàn văn bản đăng lại tin Reuters trên The Economic Times ngày 23/11/2024. Tôi đọc toàn văn bài CNBC (25/6/2020), bài Xinhua trên China Daily và thông cáo OpenLab Cairo; với báo cáo thường niên 2025 tôi đọc trang web, chưa đọc PDF. Nguồn phần lớn là báo chí hoặc lời của chính Huawei: chúng cho thấy hãng nói gì, không kiểm chứng điều đó. Tôi chưa đọc văn bản chính thức nào của chính phủ Mỹ hay Việt Nam, cũng không đọc nguồn nào về chính sách sau 11/2024. Cùng ca qua khung khác: bài về VRIO.