Tesla Thượng Hải, Huawei Thái Lan, Starbucks Úc: ba cỡ cam kết vốn

Ngày 7/1/2019, Tesla động thổ nhà máy ở Thượng Hải. Ngày 11/11/2020, Huawei Technologies Thailand công bố kế hoạch trung tâm dữ liệu thứ ba ở Thái Lan. Tháng 8/2008, Starbucks đóng 61 cửa hàng ở Úc. Cả ba đều đầu tư tại chỗ, nhưng số tiền đặt xuống mỗi bước và cái giá khi rút khác nhau xa. Các nguồn là tin báo, báo cáo và thông cáo của chính doanh nghiệp: bài đo được quy mô, không đo được hiệu quả.

Ba hãng này nằm ở đâu trên bảng hình thức thâm nhập?

Tesla và Starbucks nằm cùng một cột: công ty con do chính hãng sở hữu toàn bộ. Huawei là đầu tư trực tiếp của công ty con tại chỗ. Bảng vì thế không phân biệt được họ.

Xinhua viết Tesla là hãng đầu tiên hưởng chính sách mới cho phép hãng ô tô nước ngoài lập công ty con sở hữu toàn bộ ở Trung Quốc (Xinhua, 2019). Báo cáo năm tài chính 2008 ghi Starbucks vẫn giữ hoạt động sở hữu toàn bộ ở Úc, với 23 cửa hàng tự quản (Starbucks Corporation, 2008). Với Huawei, Xinhua nêu số vốn của Huawei Technologies Thailand nhưng không nói tỷ lệ sở hữu (Xinhua, 2020), nên tôi không xếp vào cột nào.

Framework các hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài xếp công ty con sở hữu toàn bộ ở mức kiểm soát, vốn cam kết và rủi ro vốn đều cao, theo xu hướng giáo trình, không phải số đo. Bảng đầy đủ nằm ở bài chọn cách vào thị trường nước ngoài, ca mua lại ở Đức ở bài Walmart ở Đức. Bài này đi hướng khác: ba hoá đơn.

Tesla đặt cược một nhà máy: bao nhiêu tiền, và đã làm gì trước đó?

Hơn 50 tỷ nhân dân tệ, tức 7 tỷ USD, theo Xinhua, và là dự án sản xuất vốn nước ngoài lớn nhất trong lịch sử Thượng Hải. Công suất của nhà máy là 500.000 xe mỗi năm, trong khi cả năm 2018 Tesla giao 245.240 xe trên toàn cầu (Xinhua, 2019). Công suất của riêng nhà máy này hơn gấp đôi doanh số cả hãng năm đó, theo phép tính của tôi. Công suất chưa phải doanh số.

Cú đặt cược đó không phải bước đầu. Model 3 đã bán ở Trung Quốc giá 500.000 đến 560.000 nhân dân tệ (khoảng 72.980 đến 81.738 USD). Tesla xây hơn 1.500 trạm Supercharging và 1.850 điểm Destination Charging trong sáu năm, và mở trung tâm R&D hải ngoại đầu tiên ở Bắc Kinh tháng 10/2018 (Xinhua, 2019). Bước 7 tỷ USD vì vậy đến sau sáu năm xây mạng sạc. Bản tin không nói Tesla coi đó là chuỗi bước tăng dần; đó là cách đọc của tôi.

Thực đơn còn do luật vẽ. Cùng bản tin, BMW đã công bố sẽ nâng cổ phần ở liên doanh BMW Brilliance tại Thẩm Dương từ 50% lên 75% và gia hạn hợp tác thêm 22 năm đến 2040, còn quy tắc duyệt liên doanh ô tô sắp chuyển sang chỉ đăng ký từ 10/1 (Xinhua, 2019). Cùng lúc Tesla được vào bằng 100% vốn, đường liên doanh vẫn mở và đang dễ đi hơn.

Cỡ cam kết này hợp nếu bạn đã có khách ở đó và đủ vốn đặt một lần. Không hợp nếu chưa biết khách trả bao nhiêu, vì công suất dựng trước doanh số là chi phí cố định. Đó là suy luận của tôi. Nguồn dừng ở ngày động thổ; xem thêm ca Tesla ở Thượng Hải.

Huawei ở Thái Lan: cam kết theo từng trung tâm dữ liệu

Bước hãng công bố mới nhất là 700 triệu baht, khoảng 23 triệu USD, cho trung tâm dữ liệu thứ ba năm 2021. Theo Xinhua, số này bằng tổng vốn của trung tâm đầu tiên (Hành lang Kinh tế phía Đông, 2018) và trung tâm thứ hai (Bangkok, 2019) (Xinhua, 2020). So với 7 tỷ USD của Tesla, đó là cỡ một phần ba trăm.

Hãng gắn bước này với chương trình của nước chủ nhà. Giám đốc điều hành Abel Deng nhắc Thái Lan 4.0, các phiên đấu giá giấy phép 5G tháng 2 và kỳ vọng kinh tế số đóng góp 30% GDP năm 2030 (Xinhua, 2020). Đó là lời của một giám đốc trong họp báo của hãng, không phải đánh giá độc lập.

Kiểu từng bước này cũng thấy ở Ai Cập. Theo thông cáo tháng 12/2017, OpenLab Cairo chạy như một đơn vị R&D khoảng một năm rồi mới mở chính thức cho khách, diện tích khoảng 400 m². Thông cáo liệt kê Bangkok trong bảy OpenLab có trước Cairo (Huawei, 2017), tức trước cả trung tâm dữ liệu đầu tiên ở Thái Lan. Mô hình Uppsala tập trung vào tích luỹ dần kiến thức thị trường nước ngoài và cam kết tăng dần (Johanson và Vahlne, 1977). Chuỗi lab rồi từng trung tâm dữ liệu khớp mô tả đó, dù không nguồn nào nói Huawei chủ ý theo mô hình này.

Cái được là mỗi bước đủ nhỏ để dừng. Cái giá là chậm hơn, và mỗi bước vẫn có chi phí cố định riêng. Xem thêm ca trung tâm dữ liệu ở Thái Lan và ca OpenLab Cairo.

Starbucks ở Úc: từ 87 cửa hàng xuống 23, và nguyên nhân vẫn để ngỏ

Hãng đóng 61 cửa hàng tự quản trong quý IV năm tài chính 2008. Bảng cửa hàng của báo cáo ghi Úc có 87 cửa hàng ngày 30/9/2007 và 23 ngày 28/9/2008, tức giảm ròng 64, nhiều hơn 61; tôi không thấy báo cáo giải thích phần chênh (Starbucks Corporation, 2008). BBC ngày 4/8/2008 đếm 61 trên 85 cửa hàng sau tám năm (BBC News, 2008). Hai mốc đếm khác ngày, nên tôi không đối chiếu được 85 với 87.

Rút khỏi mạng cửa hàng tự quản tốn gì? Chi phí tái cơ cấu 16,9 triệu USD gồm 1,5 triệu tổn thất tài sản, 11,6 triệu thoát hợp đồng thuê và 3,8 triệu trợ cấp thôi việc (Starbucks Corporation, 2008). Khoản thuê chiếm khoảng bảy phần mười. Đó là số kế toán ghi lúc đóng cửa, không phải tổng tiền hãng mất ở Úc trong tám năm. Cũng báo cáo ấy cho thấy một lựa chọn khác: New Zealand có 43 cửa hàng cấp phép, Nhật 814, còn Úc không được nêu tên trong danh sách cấp phép. Starbucks viết rằng đối tác cấp phép giúp tiếp cận mặt bằng tốt và hiểu thị trường (Starbucks Corporation, 2008). Nguồn không nói cấp phép có cứu được Úc hay không.

Nguyên nhân thì các nguồn không thống nhất:

Hai nhận xét đầu dùng cùng hai trục của lưới hội nhập toàn cầu và đáp ứng địa phương nhưng không dẫn tới cùng kết luận: một bên nói quá chuẩn hoá, một bên nói muốn vừa toàn cầu vừa địa phương. Tôi không chọn cách giải thích nào, vì không nguồn nào đo từng nguyên nhân. Xem thêm ca Starbucks rút lui khỏi Úc.

Bước đầu của bạn nên lớn cỡ nào? Ba câu hỏi rút từ ba ca

Hỏi ba câu trước khi ký cam kết đầu tiên. Đây là suy luận của tôi từ ba ca, chưa kiểm bằng dữ liệu doanh nghiệp Việt.

Ví dụ giả định, do tôi bịa: một chuỗi 20 quán trà sữa ở TP.HCM muốn vào Sydney. Mở 10 quán cùng lúc là ký 10 hợp đồng thuê, mỗi hợp đồng là một khoản vẫn chạy khi ngừng. Mở 2 quán, thuê ngắn, rồi quyết định sau một số tháng ghi sẵn là mua thông tin trước khi mua mặt bằng. Cách thứ hai hợp nếu bạn chưa rõ khách trả bao nhiêu; không hợp nếu mặt bằng tốt sắp mất.

Đào sâu: tôi đã đọc gì, chưa đọc gì?

Tôi đọc toàn văn bản tin Xinhua về Tesla (qua trang của chính quyền Phố Đông), bản tin Xinhua về Huawei (qua China Daily), bài BBC năm 2008 và thông cáo Huawei năm 2017. Với "báo cáo năm tài chính 2008" của Starbucks trong thư viện, tôi đọc Form 10-K cho năm tài chính kết thúc 28/9/2008, nộp Uỷ ban Chứng khoán Mỹ ngày 24/11/2008 (toàn văn trên EDGAR), không so với báo cáo gửi cổ đông và không ghi số trang vì là bản HTML.

Với Johanson và Vahlne (1977) tôi chỉ đọc phần tóm tắt. Hai framework là bản tóm tắt trong thư viện; tôi không đọc các sách chúng dẫn.

Ba chỗ tôi chưa chắc. Một, câu của Xinhua về Huawei có thể đọc là "bằng tổng vốn hai trung tâm trước" (cách tôi đọc) hoặc "bằng vốn của từng trung tâm". Hai, "gấp đôi" và "một phần ba trăm" là phép tính của tôi từ số liệu trong tin. Ba, năm đó Starbucks còn kế hoạch đóng khoảng 600 cửa hàng ở Mỹ (Starbucks Corporation, 2008), nên tôi không tách được ảnh hưởng chung khỏi ảnh hưởng riêng của Úc.